તે સામાન્ય રીતે સ્વીકારવામાં આવે છે કે યાદશક્તિમાં ઘટાડો એ વૃદ્ધત્વનો આવશ્યક ભાગ છે; જો કે, કેટલાક લોકો એવા છે જેમના માટે ઉંમર માત્ર એક સંખ્યા છે. વૈજ્ઞાનિકોએ હવે એ વિચારને પડકાર ફેંક્યો છે કે જેમ જેમ વ્યક્તિ મોટી થાય છે તેમ તેમ તેની યાદશક્તિ અને જ્ઞાનાત્મક ક્ષમતાઓ ઘટતી જાય છે. 25 વર્ષના સંશોધન પછી, વૈજ્ઞાનિકોએ કેટલાક લોકોની ઓળખ કરી છે જેમને “સુપર-એજર્સ” કહેવામાં આવે છે. આ 80 વર્ષથી વધુ ઉંમરના લોકો છે જેમની યાદશક્તિ 40 કે 50 વર્ષના લોકો જેટલી જ તેજ હોય છે. સંશોધન દર્શાવે છે કે તેનું રહસ્ય માત્ર તેમની ખાવાની ટેવમાં જ નથી, પરંતુ તેમના મગજની અનોખી રચના અને તેમના સામાજિક સંબંધોની પ્રકૃતિમાં પણ છે. શું આપણે આપણા મગજને પણ સુપર-એજર જેવું બનાવી શકીએ? આવો જાણીએ…
25 વર્ષથી વધુ સમયથી, નોર્થવેસ્ટર્ન મેડિસિન વૈજ્ઞાનિકો 80 વર્ષથી વધુ ઉંમરના લોકો પર સંશોધન કરી રહ્યા છે જેમની યાદશક્તિ તેમના 40 અને 50ના દાયકાના લોકોની સમાન છે; આ લોકોને “સુપર-એજર્સ” નામ આપવામાં આવ્યું છે. આ સંશોધન જૂના વિચારને પડકારે છે કે મગજના કાર્યમાં ઘટાડો એ વૃદ્ધત્વનું આવશ્યક પરિણામ છે. વિજ્ઞાનીઓનું કહેવું છે કે કેટલાક લોકો વધતી ઉંમર સાથે પણ તેમની યાદશક્તિ અને વિચારવાની ક્ષમતા જાળવી રાખે છે.
સુપર-એજર્સનું રહસ્ય શું છે?
નોર્થવેસ્ટર્ન યુનિવર્સિટીની ફીનબર્ગ સ્કૂલ ઓફ મેડિસિનનાં ડૉ. સેન્ડ્રા વેઇનટ્રૉબના જણાવ્યા અનુસાર, આ લોકોનું મગજ સામાન્ય વૃદ્ધ લોકોના મગજ કરતાં તદ્દન અલગ હોય છે. સંશોધનમાં બે મુખ્ય બાબતો સામે આવી છે:
પ્રતિકાર
સુપર-એજર્સના મગજમાં, અલ્ઝાઈમર સાથે સંકળાયેલા નુકસાનકારક પ્રોટીન-જેમ કે એમીલોઈડ અને ટાઉ-એટલું બનતું નથી.
સ્થિતિસ્થાપકતા
જો આ પ્રોટીન *ઉત્પાદિત* થાય તો પણ તેની મગજ પર કોઈ વિપરીત અસર થતી નથી.
તેમના મગજની રચના વિશે શું વિશિષ્ટ છે?
જ્યારે વિજ્ઞાનીઓએ આ સુપર-એજર્સનાં મગજની તપાસ કરી તો તેઓ સંપૂર્ણપણે આશ્ચર્યચકિત થઈ ગયા. સામાન્ય રીતે, મગજનું બાહ્ય પડ ઉંમર સાથે પાતળું બને છે; જો કે, “સુપર-એજર્સ” માં આ સ્તર સમાન રહે છે.
સુપર-એજર્સના મગજમાં ખાસ પ્રકારના ન્યુરોન્સ હોય છે – જેને ‘વોન ઈકોનોમો ન્યુરોન્સ’ કહેવાય છે – જે સામાજિક વર્તણૂકમાં સામેલ છે. તેમના એન્ટોર્હિનલ કોર્ટેક્સમાંના કોષો – મેમરી માટે જવાબદાર મુખ્ય વિસ્તાર – ખૂબ મોટા અને તંદુરસ્ત હોવાનું જણાયું હતું.
એકલતા નહીં, પણ ફેલોશિપ મેમરીને સાચવે છે!
સંશોધન દર્શાવે છે કે આ લોકોની શારીરિક દિનચર્યા અલગ-અલગ હોવા છતાં, તેમની પાસે એક વસ્તુ સમાન છે: તેઓ બધા સામાજિક રીતે અત્યંત સક્રિય છે. તેમના ઊંડા સામાજિક જોડાણો અને અન્ય લોકો સાથે વારંવારની ક્રિયાપ્રતિક્રિયા તેમના મનને યુવાન રાખવામાં મહત્વપૂર્ણ ભૂમિકા ભજવે છે.
ડો. ટેમર ગેફેનના જણાવ્યા અનુસાર, આ ‘સુપર-એજર્સ’ દ્વારા દાન કરવામાં આવેલ મગજ હવે દવાઓ અને સારવારની પદ્ધતિઓ વિકસાવવામાં મદદ કરશે જે ભવિષ્યમાં અલ્ઝાઈમર અને ડિમેન્શિયા જેવા રોગોને રોકવા માટે સીમાચિહ્નરૂપ સાબિત થશે.
