ઓસ્ટીયોપોરોસિસ લાંબા સમયથી સ્ત્રીઓનો રોગ માનવામાં આવે છે, ખાસ કરીને જેઓ મેનોપોઝમાંથી પસાર થઈ હોય. આ કારણે ઘણા પુરુષો આ જોખમને ગંભીરતાથી લેતા નથી. જો કે, નિષ્ણાતો કહે છે કે નબળા હાડકાંની સમસ્યા માત્ર મહિલાઓ પૂરતી મર્યાદિત નથી. જેમ જેમ પુરુષોની ઉંમર વધે છે તેમ તેમ તેમની હાડકાની ઘનતા પણ ઘટી શકે છે, જેનાથી ફ્રેક્ચરનું જોખમ વધે છે. ઘણીવાર, જ્યાં સુધી ગંભીર ઈજા કે હાડકું તૂટી ન જાય ત્યાં સુધી લોકો સ્થિતિ વિશે જાણતા નથી.
કઈ ગૂંચવણો થઈ શકે છે?
ડો. વિવેક મહાજને, ઓર્થોપેડિક નિષ્ણાત અને ISIC મલ્ટિસ્પેશિયાલિટી હોસ્પિટલના જોઈન્ટ રિપ્લેસમેન્ટ વિભાગના વડાએ TOIને જણાવ્યું કે પુરુષોમાં ઑસ્ટિયોપોરોસિસને ઘણીવાર અવગણવામાં આવે છે કારણ કે તેઓને ઘણીવાર ખ્યાલ નથી હોતો કે તેઓ જોખમમાં હોઈ શકે છે. ઑસ્ટિયોપોરોસિસ એવી સ્થિતિ છે જેમાં હાડકાં ધીમે ધીમે નબળા અને બરડ થઈ જાય છે (સરળતાથી તૂટી જાય છે). સામાન્ય રીતે, શરીર સતત જૂના હાડકાને નવા હાડકાથી બદલે છે; જો કે, આ સંતુલન આપણી ઉંમર સાથે બગડી શકે છે, જે ઝડપથી હાડકાંને નુકશાન તરફ દોરી જાય છે.
ટેસ્ટોસ્ટેરોન શા માટે મહત્વપૂર્ણ છે?
નિષ્ણાતોના મતે, ટેસ્ટોસ્ટેરોન માત્ર સ્નાયુઓની મજબૂતી, ઉર્જા અને જાતીય સ્વાસ્થ્ય માટે જ મહત્વપૂર્ણ નથી, પરંતુ હાડકાની મજબૂતાઈને જાળવી રાખવામાં પણ મહત્વપૂર્ણ ભૂમિકા ભજવે છે. ડૉ.મહાજન સમજાવે છે કે આ હોર્મોન માણસના સમગ્ર જીવન દરમિયાન હાડકાં બનાવવા અને જાળવવામાં મદદ કરે છે. જો કે, ઉંમર સાથે ટેસ્ટોસ્ટેરોનનું સ્તર ઘટતું જાય છે. આ હાડકાના સ્વાસ્થ્યને અસર કરે છે, જેના કારણે શરીર નવા હાડકા બનાવવા કરતાં હાડકાના જથ્થાને ઝડપથી ગુમાવે છે.
લો ટેસ્ટોસ્ટેરોનની અસરો શું છે?
ઓછા ટેસ્ટોસ્ટેરોનની અસરો માત્ર હાડકાના સ્વાસ્થ્ય સુધી મર્યાદિત નથી. આનાથી સ્નાયુઓની મજબૂતાઈ અને સમૂહ ઘટી શકે છે, જેનાથી પડવાનું જોખમ વધી શકે છે. નબળા હાડકાંનું સંયોજન અને પડી જવાની શક્યતા નોંધપાત્ર રીતે અસ્થિભંગનું જોખમ વધારે છે. આ કારણે જ વધતી ઉંમર સાથે હિપ, કરોડરજ્જુ અને કાંડાના હાડકામાં ફ્રેક્ચર થવુ સામાન્ય બની જાય છે.
તેના લક્ષણો શું છે?
ઑસ્ટિયોપોરોસિસ સાથેનો સૌથી મોટો પડકાર એ છે કે પ્રારંભિક તબક્કામાં તેના કોઈ સ્પષ્ટ લક્ષણો નથી; આ કારણોસર તેને ઘણીવાર “શાંત રોગ” કહેવામાં આવે છે. જો કે, સતત પીઠનો દુખાવો, ધીમે ધીમે ઉંચાઈ ઘટવી, નમીને ચાલવું, હાડકાં તૂટવાથી થતી નાની ઈજાઓ અથવા લાંબા સમય સુધી શારીરિક નબળાઈ જેવા ચિહ્નોને અવગણવા જોઈએ નહીં. વધુમાં, નીચા ટેસ્ટોસ્ટેરોન સ્તરવાળા પુરુષો થાક, સહનશક્તિમાં ઘટાડો અને સ્નાયુઓની નબળાઈ અનુભવી શકે છે.
હું આને કેવી રીતે ટાળી શકું?
સારી વાત એ છે કે જો ઓસ્ટીયોપોરોસીસની વહેલી ખબર પડી જાય તો તેને ઘણી હદ સુધી રોકી શકાય છે અને કાબૂમાં આવી શકે છે. કેલ્શિયમ અને વિટામિન ડીથી ભરપૂર આહાર, નિયમિત ચાલવું, સ્ટ્રેન્થ ટ્રેઇનિંગ, ધૂમ્રપાન ટાળવું અને સ્વસ્થ વજન જાળવી રાખવાથી હાડકાંને મજબૂત બનાવવામાં મદદ મળે છે.
